Bezdech senny — objawy, diagnostyka i leczenie

Czym jest bezdech senny

Podczas snu mięśnie gardła się rozluźniają. U osób z OBS gardło zamyka się całkowicie (bezdech) lub częściowo (spłycenie oddychania), mimo że mięśnie oddechowe nadal pracują. Spada wtedy poziom tlenu we krwi, a epizod kończy się zwykle krótkim przebudzeniem, którego większość chorych nie jest świadoma. Sen staje się przerywany i często nie daje wypoczynku.

Postacią najczęstszą jest bezdech obturacyjny. Rzadziej występuje bezdech ośrodkowy (centralny), w którym mózg nie wysyła do mięśni oddechowych sygnału do oddychania. Obie postacie mogą występować jednocześnie.

Czynniki ryzyka

Otyłość, duży obwód szyi, nieprawidłowa budowa górnych dróg oddechowych lub twarzoczaszki (np. powiększone migdałki), niedoczynność tarczycy, palenie tytoniu, alkohol i leki nasenne. W średnim wieku OBS występuje 2–3 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet.

Następstwa

Nieleczony OBS zwiększa ryzyko m.in. nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca, niewydolności serca, zaburzeń rytmu serca i udaru mózgu; wiąże się też z zespołem metabolicznym. Senność w ciągu dnia zwiększa ryzyko wypadków drogowych.

Objawy bezdechu sennego

Objawy nocne często zauważa dopiero partner lub domownik.

Diagnostyka

Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie objawów, badania lekarskiego i wyniku całonocnego badania snu. Kwestionariusze, np. Skala senności Epworth, pomagają ocenić ryzyko, ale nie wystarczają do rozpoznania.

1. Wywiad i badanie lekarskie — objawy, choroby współistniejące, przyjmowane leki, masa ciała, obwód szyi, budowa górnych dróg oddechowych.
2. Badanie snu — polisomnografia, która rejestruje sen i oddychanie, lub — u wybranych dorosłych pacjentów — poligrafia, która rejestruje samo oddychanie.
3. Ocena wyniku — podstawowym parametrem jest wskaźnik AHI, czyli średnia liczba bezdechów i spłyceń oddychania na godzinę snu.

Stopień ciężkości OBS u dorosłych określa się na podstawie wskaźnika AHI oraz nasilenia senności dziennej:

Wynik AHI poniżej 5 nie spełnia kryterium rozpoznania OBS u dorosłych.

Leczenie

Metodę leczenia dobiera lekarz — w zależności od ciężkości choroby, objawów, chorób współistniejących i przyczyny zwężenia dróg oddechowych. Metody często się łączy.

Zmiana stylu życia

Zalecana każdemu choremu: redukcja masy ciała u osób z nadwagą lub otyłością, unikanie alkoholu, rzucenie palenia, unikanie leków nasennych i opioidowych leków przeciwbólowych. Zmian w przyjmowanych lekach nie należy wprowadzać bez konsultacji z lekarzem.

Leczenie pozycyjne

Unikanie spania na plecach; zalecane w łagodnej lub umiarkowanej postaci choroby u osób bez znacznej otyłości.

Aparat CPAP (stałe dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych)

Przez maskę podaje powietrze pod ciśnieniem, które utrzymuje drożność gardła podczas snu. To podstawowa metoda leczenia ciężkiej postaci OBS, stosowana też u części chorych z postacią umiarkowaną. Skutecznie stosowany likwiduje chrapanie i bezdechy, przywraca prawidłową strukturę snu i zmniejsza senność dzienną. Działa tylko wtedy, gdy jest stosowany.

Aparat wewnątrzustny

Indywidualnie dopasowana przez stomatologa szyna, która najczęściej utrzymuje żuchwę w wysuniętej pozycji. Stosowana m.in. w łagodnej postaci OBS oraz u osób, które nie tolerują aparatu CPAP lub nie chcą go stosować.

Leczenie zabiegowe

Rozważane, gdy przyczyną są zmiany anatomiczne, np. usunięcie powiększonych migdałków (szczególnie u dzieci), zabiegi poszerzające drogi oddechowe w obrębie gardła, zabiegi wysunięcia szczęki i żuchwy lub — u wybranych chorych — wszczepienie stymulatora nerwu podjęzykowego. U osób z otyłością, gdy inne metody nie wystarczają, lekarz może rozważyć leczenie bariatryczne.

Skuteczność leczenia lekarz ocenia na wizytach kontrolnych, czasem na podstawie ponownego badania snu.